Mindset สำคัญกว่ากลยุทธ์จริงไหม? บทเรียนจากการเทรดวนอ่าง 10 ปี

ผมเทรดมาประมาณ 10 ปี และช่วงส่วนใหญ่ของ 10 ปีนั้นผมเชื่อมาตลอดว่า ถ้าหาระบบที่ดีพอเจอ ทุกอย่างจะดีขึ้นเอง บทความนี้คือเรื่องของการเลิกเชื่ออย่างนั้น และเหตุผลที่ผมคิดว่าคำถาม "mindset สำคัญกว่ากลยุทธ์ไหม" ถูกตั้งผิดตั้งแต่ต้น

ช่วงที่ผมเทรดเพื่อเงินอย่างเดียว

ผมเข้ามาเพราะอยากมีรายได้เสริม ทำงานประจำไปด้วย เทรดไปด้วย เปิดออร์เดอร์ค้างไว้แล้วนอนไม่หลับ ต้องลุกขึ้นมาดูกราฟกลางดึก หลับ ๆ ตื่น ๆ ทั้งคืน

มีไม้ที่ได้ มีไม้ที่เสีย แต่ภาพรวมคือเสียหมด ทั้งกำไรที่เคยได้และเงินทุน

หลักการเข้าไม้ตอนนั้นมีข้อเดียว คือ "ทรงกราฟดูน่าเข้า"

และทุกครั้งที่กดเข้าไม้ ในหัวมีแต่ตัวเลขว่า ถ้าได้กำไร จะได้เท่าไร คำนวณแต่ฝั่งกำไร ไม่เคยนึกเลยว่าถ้าผิดทาง จะขาดทุนเท่าไร

วงจรเข้า ๆ ออก ๆ ที่ไม่เคยเปลี่ยนอะไร

พอเสียหนัก ผมก็หยุด ออกจากตลาดไปพักหนึ่ง แล้วก็กลับมาใหม่ พร้อม "วิธีใหม่" ทุกครั้ง

• หาอินดิเคเตอร์ตัวใหม่ที่หวังว่าจะพลิกชีวิต

• ปรับค่าไปเรื่อย ๆ

• ไม่เคย backtest เลย ลองกับเงินจริงทุกครั้ง

ผลก็ออกมาแบบเดิม บทความเรื่อง Money Management หรือ mindset ผมเคยเห็นนะ แต่ไม่เชื่อ เพราะตอนนั้นสนใจแค่กำไร

สิ่งที่แย่ที่สุดของช่วงนั้นไม่ใช่การขาดทุน แต่เป็นการที่ ผมไม่เคยกลับไปดูเลยว่าตัวเองพลาดเพราะอะไร พอไม่ดู ทุกรอบที่กลับมาก็คือคนเดิมที่ถือเครื่องมือใหม่

อินดิเคเตอร์ 10 ตัว กับกราฟที่เถียงกันเอง

มีช่วงหนึ่งผมใส่อินดิเคเตอร์เป็นสิบตัว แล้วเปิดดูทุก timeframe สิ่งที่เจอคือ

• H1 ให้สัญญาณกลับตัวขึ้น

• M15 กำลังลง

• M1 ลงสุดแรง

แล้วจะเชื่ออันไหน? คำตอบคือไม่รู้ ยิ่งข้อมูลเยอะยิ่งตัดสินใจไม่ได้ และพอตัดสินใจไม่ได้ ก็จะเลือกอันที่ตรงกับความรู้สึกตอนนั้น ซึ่งก็คือกลับไปเทรดตามอารมณ์อยู่ดี

จุดเปลี่ยน : เห็นเทรดเดอร์เก่ง ๆ ที่เทรดต่างจากเรา

ช่วงหลังผมได้ดูวิดีโอของเทรดเดอร์ต่างประเทศ แล้วรู้สึกว่ามันต่างจากที่ผมเล่นมาก

• แบบที่ผมเล่น และแบบที่คนส่วนใหญ่ที่ live เทรดชอบโชว์ : ซอยไม้ ถัวไม้ เปิดหลายออร์เดอร์ซ้อนกัน และไม่มี SL ดูแล้วตื่นเต้น ลุ้นทุกวินาที และความตื่นเต้นนี่แหละที่เสพติด พอชินกับมันแล้ว การเปิดไม้เดียวแล้วรอจะรู้สึกน่าเบื่อจนทนไม่ได้

• แบบที่เขาเล่น : เปิดออร์เดอร์เดียวต่อ 1 zone และคุมความเสี่ยงไว้ก่อนเข้า

หลังจากนั้นผม ตั้ง SL ทุกไม้ ไม่มีข้อยกเว้น

เจ้ามือไม่ได้ล่า SL เรา เราวางมันผิดที่เอง

เมื่อก่อนผมเชื่อว่าโบรกหรือ "เจ้ามือ" ตั้งใจลากราคามากิน SL เพราะเจอกับตัวหลายครั้ง โดยเฉพาะ XAUUSD ราคาบนกราฟยังห่าง SL ไม่ถึง 50 จุด แต่ไม้โดน SL แล้วหลังจากนั้นราคาก็วิ่งไปทางที่ผมวิเคราะห์ไว้จริง ๆ

ตอนนี้ผมมองต่างไป จุดที่เรามองว่า "ปลอดภัย" เช่น ใต้ low ที่เห็นชัด ๆ เหนือ high ล่าสุด คนอื่นก็มองเห็นเหมือนกัน SL ของคนจำนวนมากจึงไปกองอยู่ตรงนั้น และในมุมมองของผม นั่นคือจุดที่รายใหญ่ใช้จับคู่ออร์เดอร์ เก็บของก่อนพาราคาวิ่งไปทางที่ต้องการ

พอเปลี่ยนความคิดจาก "โดนแกล้ง" เป็น "เราวางผิดที่" คำถามก็เปลี่ยนจากการโทษคนอื่น เป็นการถามตัวเองว่า SL ไม้นี้วางไว้ตรงไหน เพราะอะไร ซึ่งเป็นคำถามที่แก้ได้

อีกเรื่องที่ควรรู้ : บางครั้งไม้โดน SL ทั้งที่เส้นกราฟยังไม่แตะ ไม่ใช่เพราะใครแกล้ง แต่มีสาเหตุทางเทคนิค 2 อย่าง

• ไม้ Sell : กราฟใน MT5 แสดงราคา Bid แต่ไม้ Sell โดน SL ที่ราคา Ask ซึ่งสูงกว่าเท่ากับ spread ช่วงข่าวหรือเปิดตลาด spread ถ่างกว้าง ไม้จึงโดนได้ทั้งที่เส้นกราฟยังห่าง

• ไม้ Buy : โดน SL ที่ราคา Bid ซึ่งคือเส้นบนกราฟ ถ้าโดนแปลว่าราคาแตะจริง มักเป็นไส้เทียนสั้น ๆ ที่มองไม่เห็นใน timeframe ใหญ่ ลองเปิด M1 ดูช่วงนั้น

ทั้งสองแบบแก้ได้ด้วยการเผื่อระยะ SL ไว้มากกว่า spread ปกติ

ผมเลยลองล้างกราฟ จากอินดิเคเตอร์ 10 ตัว เหลือกราฟเปล่า ใช้แค่ trendline กับ market structure ซึ่งเป็นสิ่งที่ สำหรับผม บอกเทรนด์ได้ชัดและเร็วที่สุด (สำหรับคนอื่นอาจไม่ใช่ ต้องหาของที่เข้ากับตัวเอง) แล้วยึด timeframe เดียวที่เหมาะกับช่วงเวลาที่เล่น ระยะที่ถือ และสินทรัพย์ที่เทรด

ที่น่าสนใจคือ ระบบไม่ได้ซับซ้อนขึ้นเลย มันง่ายลง แต่ผลเริ่มดีขึ้น

แล้วสรุปกลยุทธ์ไม่สำคัญเหรอ?

สำคัญครับ แต่สำคัญคนละแบบกับ mindset

• กลยุทธ์ ตอบคำถามว่า "เรามีความได้เปรียบ (edge) ไหม"

• Mindset ตอบคำถามว่า "เราเก็บความได้เปรียบนั้นได้ครบไหม"

ลองนึกถึงระบบที่ชนะ 45% แต่ได้ 2 เท่าของที่เสีย (RR 1:2) ถ้าทำตามครบทุกไม้ ระยะยาวจะกำไร แต่ถ้าคนใช้

• ข้ามไม้ที่ "รู้สึกไม่ดี" ซึ่งบ่อยครั้งเป็นไม้ที่ชนะ

• ปิดกำไรก่อนถึงเป้าเพราะกลัวกำไรหาย

• ลาก SL หนีตอนราคาใกล้ชน

ระบบเดียวกันจะกลายเป็นขาดทุนทันที เพราะกำไรหดลงแต่ขาดทุนยังเท่าเดิมหรือมากขึ้น

ในทางกลับกัน ถ้าไม่มี edge เลย ใจนิ่งแค่ไหนก็ขาดทุนอย่างมีวินัย

ดังนั้นคำถามที่ถูกไม่ใช่ "อะไรสำคัญกว่า" แต่เป็น "ตอนนี้อะไรคือคอขวดของเรา" สำหรับผมช่วง 10 ปีนั้น คอขวดไม่เคยเป็นกลยุทธ์ ผมเปลี่ยนกลยุทธ์มาเป็นสิบครั้ง แต่ไม่เคยเปลี่ยนตัวเองเลยสักครั้ง

ถ้าคุณเปลี่ยนระบบมาแล้วหลายรอบ แต่ผลยังออกมาแบบเดิม ปัญหาน่าจะไม่ได้อยู่ที่ระบบ

Mindset พังได้ 3 จุด

จากที่ผมเจอมาเอง การทำตามแผนไม่ได้มักเกิดใน 3 จังหวะนี้

1. ก่อนเข้าไม้

เข้าเพราะทรงกราฟน่าเข้า เข้าเพราะกลัวตกรถ หรือเข้าเพราะนั่งเฝ้าจอนานจนอยากมีไม้

2. ระหว่างถือไม้

นอนไม่หลับ ลุกมาดูกลางดึก ซอยไม้หรือถัวไม้เพิ่มเมื่อราคาสวนทาง

3. หลังจบไม้

ไม่ทบทวนว่าพลาดเพราะอะไร แล้วเข้ารอบใหม่ด้วยความผิดพลาดเดิม

แต่ละจุดผมจะเขียนแยกเป็นบทความต่อไป เพราะแต่ละอันมีวิธีแก้ไม่เหมือนกัน

เครื่องมือช่วยได้ตรงไหน และช่วยไม่ได้ตรงไหน

ผมทำเครื่องมือเทรดเองด้วย เลยอยากพูดตรง ๆ ว่ามันช่วยได้แค่ไหน

สิ่งที่เครื่องมือช่วยได้

• คำนวณ lot จากความเสี่ยงที่ตั้งไว้ วาง SL/TP ให้ทุกไม้ ไม่ต้องคิดใหม่ตอนตื่นเต้น

• แจ้งเตือนเข้ามือถือ ทำให้ไม่ต้องนั่งเฝ้าจอหรือลุกมาดูกลางดึก

• บันทึกทุกไม้ไว้ให้กลับมาดูได้ว่าพลาดเพราะอะไร ซึ่งเป็นสิ่งที่ผมไม่เคยทำเลยตลอดหลายปี

สิ่งที่เครื่องมือช่วยไม่ได้

• เลือกกลยุทธ์ที่เข้ากับนิสัยและเวลาของคุณ

• ทำให้คุณเชื่อในระบบตัวเองตอนแพ้ติดกันหลายไม้

• ห้ามคุณปิดฟีเจอร์เอง หรือเปิดแอปในมือถือไปกดไม้นอกแผน

• ทำให้คุณยอมกลับไปอ่านบันทึกของตัวเอง

เครื่องมือบังคับได้แค่สิ่งที่คุณยอมให้มันบังคับ ส่วนที่เหลือคือ mindset

สิ่งที่ผมเปลี่ยน และยังทำอยู่ทุกวันนี้

• เลิกหาระบบใหม่ เหลือกราฟเปล่า กับ setup ไม่กี่ท่าที่พิสูจน์แล้วว่าใช้ได้กับตัวเอง

• เปิดออร์เดอร์เดียวต่อ zone เลิกซอยไม้ เลิกถัวไม้ (ใช้เวลาปรับนานมาก เพราะติดมาหลายปี)

• ตั้ง SL ทุกไม้ และถามตัวเองทุกครั้งว่าจุดนั้นคือจุดที่คนอื่นก็วาง SL กันหรือเปล่า

• เริ่มบันทึกและกลับไปดูความผิดพลาดของตัวเอง

ตอนเปลี่ยนใหม่ ๆ ก็ยังได้บ้างเสียบ้าง ยังมีหลุดกลับไปซอยไม้บ้าง แต่ทิศทางเปลี่ยนแล้ว เพราะครั้งนี้ผมไม่ได้เปลี่ยนเครื่องมือ ผมเปลี่ยนตัวเอง

บทถัดไปผมจะเล่าเรื่องที่ทำให้หลุดจากการ "ได้ ๆ เสีย ๆ" ได้จริง ซึ่งมาจากการอ่านบันทึกการเทรดของตัวเอง

บทความนี้เป็นประสบการณ์ส่วนตัว ไม่ใช่คำแนะนำการลงทุน การเทรดมีความเสี่ยงสูงและอาจสูญเงินทุนทั้งหมด